Items filtered by date: Marsu 2026

DILI: Uniaun Juventude Suku Mau-Nuno konsidera Ministériu Edukasaun koko manipula realidade ne’ebé eskola paralelu Dugau hasoru, tanba eskola ne’e nia kondisaun grave duni, no estudante sira mós tuur iha rai hodi tuir prosesu aprendizajen.

Liu husi konferénsia imprensa iha Jardín 5 de Maiu, Kolmera, Dili, Kuarta (25/02), Portavós UJESMA, Julino Maya de Araújo, hatete katak organizasaun ne’ebé nu’udar entidade juvenil independente no apartidária, sente presiza atu defende no promove justisa ba komunidade Suku Maununu.

Tuir nia, Eskola Paralelu Dugau hari’i husi inisiativa inan-aman no profesór sira iha fulan Janeiru 2017, ho objetivu atu fasilita labarik sira iha Aldeia Mau-Suka ne’ebé labele asesu ba EBF 1.2.3 Martinho de Araújo tanba distánsia dook, estrada aat no laiha transporte.

“Estrada diresaun husi Mau-Suka ba eskola difikulta tebes movimentasaun, liu-liu ba labarik ki’ik sira. Bainhira udan monu, sira tenke ultrapasa tahu-naruk ne’ebé perigózu,” nia esplika.

Bainhira konsege ultrapasa tahu naruk no to’o iha eskola, problema ne'ebé estudante no professor sira sei hasoru mak kondisaun eskola ne'ebé grave ne’ebé la tulun prosesu aprendizajen.

“Eskola didin de'it uza kalen, labele atu salva bainhira udan boot," dehan nia.

Problema seluk tan mak laiha kadeira no meza ne'ebé sufisiente atu fasilita estudante sira.

“Ida ne'ebé triste no lamentavel loos mak estudante sira tuur iha rai hodi tuir aula, iha influensia boot halo sira laiha konsetrasaun iha prosesu aprende,” dehan nia.

Aleinde ne’e, nia hatutan, eskola ne’e mós laiha bibluateka ba estudantes sira.

“Oinsa estudante sira bele asesu livru, enkuantu laiha bibleoteka?,” nia husu.

Faktus hirak ne’e, tuir nia, mak Jornal INDEPENDENTE públika iha 19 Fevereiru 2026, liu husi ninia notisia ho titlu: Retratu moris iha Maumura: Estuda iha eskola aat, lao kilometru 6 ba tratamentu saude.

"Ne'e realidade, la inventa ou nein manipula. Ida ne'e mak faktus konkretu ne'ebé Jornál INDEPENDENTE públika iha dia 19 Fevereiru 2026.Ikus mai hetan kedas reazen husi Ministériu Edukasaun ba Jornal INDEPENDENTE kataknotisia ne'ebé mak Jornal INDEPENDENTE publika ne'e la loos ka inventa, tanba kondisaun eskola paralelu Dugau ne'e di'ak no bele utiliza," dehan nia.

Husi reasaun ME ne’e, UJESMA nota katak, ME koko manipula realidade hodi kari rai-rahun ba komunidade no estudante sira-nia matan, atu povu simu no konkorda de'it hanesan premiu ida sein atu kestiona.

“Loloos Ministériu Edukasaun tenke apresia ba Jornal INDEPENDENTE tanba rekolla informasaun ne’ebé liga ho responsabilidade Ministériu nian,” dehan Julino.

Ho nune’e, UJESMA rekomenda ba Ministériu Edukasaun atu:

  • Konstrui eskola foun ne’ebé dignu no seguru;
  • Fasilita kadeira no meza tuir kuantidade estudante; no
  • Kria biblioteka sufisiente ba estudante sira

"Ikus liu hakarak sujere ba ME katak ‘hakribi lia-sala no manipulasaun, ko'alia lia loos tuir verdade konkretu," dehan Julino.

 

ME konsidera kondisaun eskola di’ak

Iha 19 Fevereiru, hafoin Jonal INDEPENDENTE públika notisia kona-ba kondisaun eskola iha Dugau, Ministériu Edukasaunliu husi ninia pajina Facebook ofisial, hatete katak informasaun kona-ba kondisaun eskola aat ne’e la loos.

“Relasiona ho notisia ne’ebé públika sai husi Jornal INDEPENDENTE iha loron 19/02/2026 kona-ba klase paralela Dugau husi EBF 1.2 ne’ebé fó sai katak eskola refere ‘estuda iha eskola aat’ ne’e la loos tanba eskola refere nia kondisaun sei bele uza, maske didin de’it ho kalen,” dehan ME.

Maske nune’e, ME hatete tan, hafoin haree notisia ne’e, ekipa téknika husi Gabinete Relasaun Públika no Protokolu halo kedas kontatu ho Superintendente no Diretór Serbisu Edukasaun Munisipál Ainaro hodi hetan informasaun.

Tuir informasaun ne’ebé fó katak eskola refere harii husi komunidade sira atu fasilita estudante sira-nia prosesu aprendizajen, tanb aestudante balun ne’ebé hela dook husi eskola EBF 1.2.

Serbisu Edukasaun Munisípiu Ainaro informa ona mós ba ME katak molok ne’e ekipa tékniku sira husi ME ba haree tiha ona no atu haruka materiál konstrusaun hodi hadi’a eskola refere.

“Tuir informasaun husi Diretór Serbisu Edukasaun Munisipál Ainaro katak klase paralela Dugau, husi EBF 1.2.3 Martinho de Araújo Ainaro, no kompostu husi estudante Pré-Eskolár na’in 31, Síklu 1 no 2 hamutuk estudante na’in 71. No eskola refere harii iha tinan 2018,” ME hatete.

 

Kondisaun real

Kada dader, labarik sira iha aldeia Mausuka, Suku Maununu, Postu Administrativu Ainaro, Munisipiu Ainaro, lao ba sira-nia edifisiu eskola ne’ebé didin ho kalen metade de’it no bainhira iha tempu udan monu rai, udan-been sulin mós tama iha eskola laran.

Iha eskola ne’ebé hanaran Eskola Filial Dugahau ne’e iha sala tolu ne’ebé durante ne’e sai fatin ba estudante na'in 85 husi klase dahuluk to'o datoluk halibur no aprende ho ekipamentu ne'ebé mós limitadu.

Xefe Suku Maununu, Valente Ramos, konta “Ami-nia komunidade mak harii rasik eskola ne’e, uza kalen no ai. Maibé ninia kondisaun la merese.Iha tempu udan, bee tama ba eskola laran no labarik sira tenke para estuda. Kadeira no meza iha maibé uitoan, bibluateka mós laiha.”

Manorin sira esforsu tuir kbiit ne’ebé sira iha hodi hanorin estudante sira, maibé fasilidade ne’ebé la sufisiente sai dezafiu boot ida.

Estudante sira tuur hamutuk iha kadeira ne’ebé kloot, hakerek iha kadernu ne’ebé sira iha, no aprende mós hodi adapta an ho kondisaun sala ne’ebé la seguru.

“Fatin la dignu atu halo aprendizajen. Tempu udan dala-ruma sira la eskola tanba kondisaun eskola mak la di’ak,” dehan Xefe Suku ne’e ba Jornalista Jornal INDEPENDENTE, iha Ainaro, Segunda (16/02).

Published in Nasional

Independente Digital TV

Follow us on Facebook

Kalendariu Notisia

« March 2026 »
Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31