Husi fatuk-kuak ba uma foun: Esperansa foun ba inan Maria Featured

By Cristina Ximenes Abril 23, 2026 205
FOTO: Media PR FOTO: Media PR

ENTRE foho Baukau ne’ebé silensiu, iha fatuk-kuak ida ne’ebé sai nu’udar fatin hamahan an kuaze dekada ida, moris inan-faluk ida. Nia naran, Maria da Costa, idade tinan 63—inan ida, avo-feto ida, no sai simblu nonook husi moruk moris nian iha izolamentu.

Durante tinan barak nia laran, Maria moris iha fatin kiik ne’e, fatuk-kuak ida iha aldeia Luliheni, Suku Bukoli, Postu Administrativu Baukau. Nia kakuluk mak lalehan, nia didin mak fatuk malirin, no nia belun mak silensiu.

Dezde nia kaben husik hela mundu ne’e, no haketak husi nia oan sira, Maria hili moris mesak, kuda aihoris iha toos kiik ida no hakiak animal atu bele kontinua hala’o ninia vida.

Maibé iha loron ida iha fulan Abril, silensiu ne’e nakfera ho prezensa bainaka ida ne’ebé lori esperansa.

José Ramos Horta, Preziden Republika Timor-Leste, ba direitamente. Laos de’it vizita serimonial ida, maibé resposta lalais ida ba istoria moruk ne’ebé nia rona husi Radio Komunidade Baukau.

Bainhira haree direita Maria ninia kondisaun, PR Horta la konsege subar ninia laran triste.

"Informa kedas ba ha’u no ha’u haree situasaun ne’e triste. Entaun ha’u mai vizita no tenke iha obrigasaun morál atu konstrui uma ida hanesan baibain ne’ebé oferese ona ba família vulneravel dezde tinan 2022,” dehan PR Horta.

Loron ne'ebá, la'ós de'it vizita ida, maibé inísiu ba mudansa ida. Iha Maria nia oin no viziñu sira ne'ebé sai sasin nonook ba nia luta, Prezidente lansa konstrusaun uma simples ida ba nia.

Uma ne'e karik laos luxu, maibé ba Maria, ida ne'e mak buat hotu: kuartu rua, sala ki'ik ida, dapur ida, haris-fatin ida, no mós kios ki'ik ida atu sustenta nia an. Ho medida metru 7x5, uma ne'e tuir planu sei remata iha fulan tolu oin mai.

Orsamentu ba uma refere mai husi Prezidénsia Repúblika no konstrui husi funsionáriu Unidade Servisu Sosiedade Sivíl no Assuntu Sosiál (SSSAS).

Situasaun ne’ebé Maria hasoru laos istoria uniku.

Iha Venilale, sei nafatin iha area Baukau, mosu esperansa ne'ebé hanesan ba Justino Guterres, ema defisiente ida ne'ebé moris ho limitasaun.

Iha tinan barak nia laran, Justino gasta nia tempu iha estrada ninin, hodi depende ba karidade husi ema sira ne'ebé liu.

Maibé nia moris muda bainhira ekipa ida husi SSSAS deskobre nia no relata nia kondisaun ba Prezidente Repúblika. La presiza tempu naruk, apoiu mós mai. Uma foun ida, ho mobiliáriu kompletu, sai hikas simblu katak estadu la nonook de’it.

Ba PR Horta, asaun ne’e la’ós de’it programa ajuda, maibé “jestu solidariedade husi Timor-oan ba Timor-oan”—solidariedade husi Timor-oan ba nia maluk ne’ebé presiza liu.

Dezde 2022, inisiativa sira ne'ebé hanesan kontinua, hodi to'o ba família sira ne'ebé vulneravel iha rejiaun oioin. Iha Baukau de’it, durante vizita ne’e, família lubuk simu mós sasán nesesidade báziku.

Maibé iha númeru no programa ne’e nia kotuk, buat ne’ebé sente liu mak mensajen umanitária simples ida: katak iha limitasaun nasaun joven hanesan Timor-Leste, kuidadu bele hetan nafatin nia dalan.

Ba Maria da Costa, esperansa laos ona buat dook ida. Iha fulan balun oin mai, nia la presiza tan toba iha fatuk-kuak ne’ebé malirin. Nia sei iha uma ida, fatin hamahan an, fatin deskansa, no karik, fatin ida atu sente fila fali moris.

Rate this item
(0 votes)

Independente Digital TV

Follow us on Facebook

Kalendariu Notisia

« April 2026 »
Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30