Planu ida ne’e nu’udar parte ida husi politika prevensaun Ministériu Saude (MS) nian, tanba tuir dadus moras dengue afeita barak liu ba labarik sira.
Deklarasaun Ministra ne’e hodi responde preokupasaun deputadu sira kona-ba kazu dengue ne’ebé hahú sa’e no halakon ona ema balun nia vida, liu-liu labarik sira.
Ministra Elia hatete, dengue laosmoras foun, tanba nasaun tropika hotu sempre iha susuk, to’o nasaun avansadu mós sei iha morasida ne’e.
“Moras dengue ne’e aas iha Timor-Leste kazu loloos ne’e husi lixu.Ita-boot sira bele akompaña esgotu sira la hamoos.Purvafor,ita atu kontinua hanesan ne’e?Ita atu husik ita-nia konsiensia hanesan ne’e nafatin?Purvafor,ita serbisu hamutuk ba atu hadia ba kestaun ida lixu ne’e rasik,” dehan Ministra Elia, iha audensia ho liña Ministeriais, iha PN, Kinta (29/01).
Dadus dengue no medida prevensaun
Iha biban ne’e, Ministra Elia aprezenta kazu dengue ne’ebé mosu iha Timor-Leste hahú husi tinan 2022 to’o 2026.
- 2022: Kazu 5.658, na’in 58 mate
- 2023: Kazu 1.453, na’in 7 mate
- 2024: Kazu 1.494, na’in 8 mate
- 2025: Kazu 1.510, na’in 8 mate
- 2026 (Janeiru): Kazu 102, na’in 4 mate
“Bazeia ba kazu sira ne’e halo komparasaun hatete katak tinan ida ne’e hahú husi tinan kotuk Dezembru mai to’o Janeiru, iha flutuasaun ne’ebé mak aas,” dehan Elia.
Ba prevensaun nian, Elia esplika, MS implementa programa balun hanesan programa Wolbachia, fahe abate ba uma-kain 77, halo atividade 3H (Halot, Hamamuk no Halakon), fumigasaun, no mós fahe repelente ba estudante sira.
“Ami mós serbisu hamutuk parte Ministériu Edukasaun, tanba afeita barak liu iha idade eskolar oinsa atu bele apoiu mós repelente, dehan katak autan, nune’e bele kose ba iha ita-nia oan sira-nia liman-ain nune’e evita susuk tata,” katak nia.
Kazu dengue iha Dili no Ermera
Iha munisipiu Ermera, Servisu Saude Munisipiu rejista pasiente dengue na’in 147. Husi númeru ne’e, na’in 3 transfere ba Hospital Nasionál Guido Valadares tanba konsidera ho kondisaun grave, no sira seluk sei kontinua halo observasaun iha fasilidade saude sira iha Gleno.
Ho kazu ne’ebé hahú sa’e maka’as, Diretór Servisu Saúde Munisípiu Ermera, António de Deus, hatete, nia parte halo fumigasau, edukasaun no promosaun saúde, no fahe abatizaun ba uma-kain sira.
Iha munisipiu Dili, tuir dadus husi Servisu Saude Munisipiu, kazu dengue ne’ebé rejistu hamutuk 609, ho ema na’in 2 mak lakon vida, maioria ho idade tinan 5 to’o 14.
Ohin, PM Xanana husu MS
Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, hatete, iha reuniaun Konsellu Ministru, iha 30 Janeiru, nia sei husu ba MS kona-ba moras dengue ne’ebé sa’e maka’as.
"Aban (Ohin) iha Konsellu Ministru ami sei husu, dengue ne'e da'et husi susuk ne'e oho ho saida?rega suku nune'e nia mate.Aban ami sei haree iha ne'e," dehan PM Xanana ba jornalista sira, hafoin enkontru semanál ho PR Horta, iha Palásiu Prezidensiál Bairu-Pite, Kinta (29/01).
