Husi Dili ba Malazia: Viajen ikus Lu Olo ne’ebé nakonu ho esperansa Featured

By Cristina Ximenes Juñu 25, 2026 132
FOTO: Pajina Ofisial Francisco Guterres Lú Olo FOTO: Pajina Ofisial Francisco Guterres Lú Olo

TRISTEZA klean falun metin rai Lorosa’e hafoin lider nasionál ida, Francisco Guterres Lu Olo hakat ba mundu seluk. Ninia pasajen ne’e husik hela legadu naruk luta nian no memoria kona-ba lider ida ne’ebé koñesidu ho ninia kalma, pasensia no firmeza iha prinsipiu.

Sekretariu Jeral Partidu Fretilin, Mari Alkatiri, ne’ebé durante dekada rua resin servisu hamutuk ho saudozu Lu Olo konta kona-ba saudozu nia prosesu viajen husi Dili ba Malazia, no esperansa ne’ebé iha ba saudozu ninia kondisaun.

Alkatiri maske lamenta uitoan ho intervensaun governu nian ba saudozu atu ba halo tratamentu iha Malazia, tanba loloos fulan tolu antes tenke ba ona, maibé apresia mós ho esforsu husi Vise Primeiru Ministru, Maria Assanami Sabino, ne’ebé iha tempu urijente nia laran mai to’o iha saudozu nia uma hodi koordena viajen ba Malazia.

“Intervensaun husi governu atu nia sai husi ne’e, antes… demora tiha, loloos sai fulan tolu antes. Maibé iha loron ida ne’e, kuandu urijente ona, iha kalan Vise Primeiru Ministru rasik mai iha ne’e (Farol) no loron nia (Saudozu) sai kedas,” dehan Alkatiri iha mate-uma, Farol, Kuarta (24/06).

Maske nune’e, Alkatiri rekuza fó sala ba governu, no konsidera katak governu la husik saudozu monu de’it.

“Ne’e signifika laos governu husik monu de’it, laiha,” dehan nia.

Iha dader, bainhira Saudozu atu ba Malazia, Alkatiri konta, nia mai hasoru saudozu iha uma, hafoin nia ba uluk aeroportu hodi hein iha ne’ebá.

“Sempre iha konfiansa katak nia ba atu fila. Ami la haruka ema ida ne’e ‘o ba par atu mate’. Ho konfiansa dehan nia ba atu fila.”

“Iha ne’ebé ha’u dehan, ha’u sei tuir. Se presiza ha’u sei ba. Tanba ne’e mak ha’u ba duni,” dehan eis PM ne’e.

Maske triste ho saudozu nia pasajen, no konsidera presiza duni hadia setor saude iha Timor-Leste, maibé Alkatiri mós apresia ho servisu governu nian ne’ebé haruka Timor-oan lubuk ida hodi ba hala’o tratamentu saude iha Malazia.

“Ha’u admira kuantu ha'u ba to'o iha ospitál Prezidente mate ne'e. Ema Timor-oan tratamentu iha ne'eba, la'ós ida, laos rua, barak. Ha'u dehan ‘aaiihhh dehan ema boot de'it mak mai’, mais iha ne'ebá ne'e la'ós ema boot de'it. Ema povu baibain mós iha ne'eba.Ne'e ha'u ko'alia tuir saida mak ha'u haree, la'ós ko'alia naran-naran de'it.”

“A verdade ke burokrásia asvezes la'o la di'ak iha ne'e. Ne'e mak ha’u dehan, ita presiza atu hadia, labele iha momentu susar ne'e atu buka ema nia sala, (maibé) hamutuk atu hadia,” dehan Alkatiri.

Tuir Sekretariu Jeral Fretilin ne’e, momentu ne’e tenke sai nu’udar reflesaun ida ba povu Timor-Leste tomak hodi transforma tristeza sai forsa koletivu.

“Ha'u-nia mensajen, la'ós de'it ba média, ba povu tomak aproveita situasaun ida ne'e atu hotu-hotu hamutuk transforma ita-nia susar ba forsa."

 

Mehi barak ne’ebé seidauk realiza

Iha parte seluk, Diretora ACbit, Manuela Leong Pereira hatete organizasaun ne'ebé nia lidera sente lakon boot tanba Timor-Leste lakon figura ida ne'ebé durante tinan barak dedika nia moris ba luta libertasaun no servi ba povu.

Nia dehan, Lú Olo sai líder ida ne'ebé iha mehi no vizaun barak ba povu Timor-Leste, maibé la konsege realiza hotu tanba moris umanu labele hasoru destinu.

“Ba ami, ida ne'e triste tebes. Ita lakon erói no lutadór ida ne'ebé kontribui ba nasaun ida ne'e durante tinan naruk. Nia iha mehi barak atu liberta no promove bem-estar povu, maibé dala-ruma tempu la fó oportunidade atu realiza hotu,” dehan Manuela.

Nia subliña, valór sira ne'ebé Lú Olo husik hela la'ós de’it ba área polítika, maibé mós ba aspetu umanu no lideransa.

Tuir nia, saudozu koñesidu nu'udar ema simples, matenek no haraik-an, valór sira ne'ebé importante ba nasaun joven hanesan Timor-Leste.

“Nia hatudu katak líder ida tenke haraik an no servisu ba povu. Ida ne'e sai ezemplu importante ba jerasaun foun atu aprende kona-ba sakrifísiu, komitmentu no domin ba rai ida ne'e,” nia hatete tan.

Diretór Ezekutivu FONGTIL, Inocencio de Jesus Xavier hatete, prezensa ONG sira iha Farol reprezenta jestu solidariedade no alta konsiderasaun ba lideransa no dedikasaun Lú Olo ba Timor-Leste.

Tuir nia, Lú Olo la luta de’it ba independénsia, maibé kontinua servisu iha estadu liuhusi kargu importante sira hanesan eis Prezidente Parlamentu Nasionál no eis Prezidente Repúblika.

“Ohin ne'e organizasaun rede sira ne'ebé tutela ba FONGTIL mai fó omenajen ikus no agradesimentu ba Saudozu Prezidente Lú Olo. Ninia dedikasaun ba independénsia no dezenvolvimentu Timor-Leste mak sai inspirasaun ba ema barak,” dehan Inocencio.

Nia akresenta katak Lu Olo nia kontribuisaun la limita ba tempu luta de’it, maibé mós iha desizaun estratéjiku sira ne'ebé nia foti durante nia servisu iha instituisaun estadu.

Rate this item
(0 votes)
Last modified on Kinta, 25 Juñu 2026 13:21