Xefe Governu kondena kazu osan falsu, fó atensaun ba servisu Alfandega Featured

By Ekipa INDEPENDENTE Abril 26, 2026 312
FOTO: G-PM FOTO: G-PM

DILI:Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão kondena makaas kazu osan falsu ho montante kuaze tokon $4 ne’ebé tama Timor-Leste, no husu autoridade atu hadi’a sistema kontrolu iha fronteira, portu no aeroportu.

Xefe Governu hato’o kestaun ne’e hafoin vizita Kuartél Jerál Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), Kaikoli, Sesta (17/04), no apresia ekipa investigasaun kriminal ne’ebé konsege deteta kazu ne’e.

“Tenke hadi’a sistema atendimentu kontrolu iha Alfândega. La’e see mak kaer Alfândega tenke hasai. Ema bosok dehan kaixa ne’e boneka mak iha laran mós sira fiar de’it no husik liu la halo passa revista. Ida ne’e problema,” dehan PM Xanana.

PM reforsa katak razaun kultura ne’ebé autór sira aprezenta la lójiku, tanba osan falsu ne’e utiliza ona iha merkadu atu sosa sasan.

Polísia identifika katak autór sira halo tranzasaun iha loja ida iha área Praia dos Coqueiros. Iha tentativa dahuluk, loja la detekta, maibé iha tentativa daruak, mákina detekta osan falsu ne’e no autór sira halai.

Kazu hanesan mosu iha estasaun kombustível iha Bebora, ne’ebé osan falsu detekta kedan.

“Osan falsu millaun $4 ne’e autór bele utiliza hodi sosa sasan, sosa rai, sosa animál ikus-mai povu mak terus,” Xefe Governu hatete.

Iha fatin hanesan, Portavos PNTL, Superintendente Xefe Polísia João Belo dos Reis esplika, Polísia deside halo operasaun tanba sidadaun sira sai vítima ona.

“Ita tenke proteze ita-nia sidadaun sira husi krime ne’ebé bele halakon sira-nia osan ka riku-soin,” dehan João.

Iha fatin ketak, Komandante Jerál PNTL daruak, Natercia Martins afirma, osan falsu balun utiliza ona iha merkadu no halo ema barak sai vítima.

Nia alerta katak komunidade iha área rural sira iha risku aas tanba ladún iha kapasidade atu diferensia osan orijinál no falsu.

"Ita preokupa mak osan ne'e sirkula tiha ba foho, sira iha foho ne'e la hatene, entaun osan ne'e la'o hela. Atu evita ida ne'e, Komadante Jerál tenke fó orientasaun ba OPS munisípiu, postu atu bele monitoring hela kona-ba sirkulasaun osan falsu, liu-liu ba osan tahan $100 ne'e. Tanba ne'e risku ba ema komunidade baibain sira," katak nia.

Prizaun Preventiva ba arguidu na’in tolu

Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Díli (TJPID) aplika prizaun preventiva bá arguidu na'in tolu ho  inisiál  WYF, JT WY ne'ebé deskonfia produs osan falsu.

Iha 18 Abril ne’e, iha interogatoriu dahuluk tribunal konsidera arguidu na'in tolu la onestu ba prova sira ne'ebé  Ministériu Públiku (MP) konstitui, tanba Tribunál intende katak evidénsia ne'ebé MP aprezenta provadu duni.

Durante Julgamentuadvogadu husi arguidu na'in tolu husu bá tribunál atu aplika koasaun médida patrimonia, no MP husu aplika prizaun preventiva.

Iha julgamentu, MP alega arguidu na'in tolu ba krime falsifikasaun dokumentus ka anotasaun téknika ne'ebé previstu iha artigu 303 kódigu penál Timor-Leste, no krime kontrafasaun moeda iha artigu 307 kódigu penál Timor-Leste.

Sei halo rekursu

Hafoin desizaun tribunál, Advogadu Privadu Pedro Camões hatete, durante loron 30 nia laran  sei halo rekursu hodi kontra desizaun tribunál tanba konsidera desizaun ne'e  la adekuadu ba ninia kliente na'in tolu.

Tuir loloos, nia dehan, Tribunál bele fó desizaun aplika de'it lei, labele foti médida ida tanba de'it razaun ema ne'e mai husi rai li'ur.

Kona-ba osan falsu, nia dehan, polísia ba foti osan iha armajennu’udar fazepreventiva, no osan ne’e la sirkula iha merkadu.

“Moeda falsu ne'e iha duni, baibain uza ba animasaun, no uzu ba atividade seluk, maibé laos bá merkadu nian,” dehan nia.

Entretantu,julgamentu ne'e prezide husi Juiza Ana Palu Fonseca.MP reprezenta husi Prokuradór Domingos Goveia Leite, no arguidu  na'in  tolu  hetan  asistensia legál husi Advogadu Privadu na'in tolu: Pedro Camões, Otávio Cardoso, no João Dun.

Rate this item
(0 votes)

Independente Digital TV

Follow us on Facebook

Kalendariu Notisia

« April 2026 »
Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30