Diretór Servisu Apoiu Diagnóstiku no Terapéutiku, HNGV, Vidal de Jesus Lopes esplika, bazeia ba dadus Medical Record HNGV, númeru pasiente ne’ebé mate iha HNGV durante tinan 2025 hamutuk 1.403.
“Ida públika iha média sosial ne’e laloos.Ne’e dala-ruma ita-nia maluk Timor-oan sira tuur-tuur hanoin deit i públika mais tenke konfirma ho dadus.Dadus mak guia ita.Ne’ebé iha 2025 ne’e totál pasiente ne’ebé mak baixa hamutuk 25.718, husi 25.718 ne’e mate ne’e 1.400 ka 5%,” dehan Vidal ba jornalista sira iha nia kna'ar fatin, Sesta(09/01).
Nia afirma katak, reklamasaun ne’ebé hatete ema na’in 28 mate loron ida ka kada menutu na’in tolu mak mate, ne’e la loos.
Pasiente balun mate molok to’o ospital
Vidal fó sai katak husi total kazu mate 1.403 ne’e, iha pasiente 193 ne’ebé mate ona molok to’o iha HNGV, tantu mate iha uma no mós mate iha dalan.
Aleinde ne’e, iha 141 kazu bebé mate iha inan nia kabun laran (intrauterine fetal death/IUFD) ne’ebé refere ba HNGV hodi hetan tratamentu saude.
Vidal informa tan, kauza prinsipal pasiente sira ne’ebé hetan tratamentu iha HNGV inklui:
- Atakasaun iha kakutak tanba tensaun alta
- Stroke tanba hipertensaun no kolestrol ne’ebé la kontrola
- Infeksaun sepsis
- Problema respiratoriu
- Trauma iha ulun tanba asidente
Vidal dehan tan, pasiente barak mak to’o iha ospital ho kondisaun multi organ failure hanesan ulun la funsiona, rins la funsiona, pulumaun ladi’ak,aten ladi’ak no fuan ladi’ak.
“Dadus ida ne’ebé ema fó sai iha média sosial ne’e laloos.Ida loos ne’e mak ami fó sai ne’e, tanba ida ne’e mak dadus real ne’ebé Departementu Medical Record fó sai, tanba dadus ida ne’e sira cross-check klaru mak foin fó sai,” nia informa.
Molok ne’e, Xefe Departamentu Moras La Hadaet, Ministériu Saúde (MS), Mateus Hornai hatete kestaun ne’e ba jornalista sira iha edifisiu MS, Kaikoli, Tersa (30/12/2025).Nia esplika katak dadus ofisial husi MS hatudu moras la hadaet daudauk ne’e sai nu’udar problema saude boot liu iha Timor-Leste.
“Mais de 50% mate iha Timor ne’e husi moras la hadaet. Dahuluk mak husi moras fuan ka reprezenta 20% husi mate sira iha Timor. Tuir fali mak raan midar, asidente no kankru,” Mateus informa.
Tuir nia, númeru moras la hadaet iha relasaun metin ho fator risku sira hanesan fuma tabaku, hemu tua, la halo ezersisiu, haan hahán sira ne’ebé la saudável, no hanoin barak. Fator hirak ne’e kontribui ba hasa’e kazu moras tensaun, diabetes, kankru, no moras sira seluk.
Nia informa, hahú husi Janeiru to'o Novembru 2025, MS rejistu kazu moras la hadaet rihun ne’ebé atende husi kuidadu saude primaria. Ho ninia detallu, diabetes iha kazu 16.140, tensaun iha kazu 16.140, moras fuan iha kazu 346, stroke iha kazu 428, pulmaun kronika iha kazu 6.035, no asma bronquial iha kazu 2.596.
Nia esplika, moras hirak ne’e kauza husi fator oioin inklui klima, alerjia hahán, fator jerasaun, no mós abitu fuma no konsumu tua la ho halo balansu ho ezersisiu.
“Prevensaun ba moras hirak ne’e tenke halo mudansa ba moris, tenke redúz fuma, redúz hemu tua, redúz hahán ne’ebé laiha nutrisaun ka bokur, evita stress no tenke pratika ezersisiu ho regular,” nia esplika.
Hakarak lee notisia kompletu no notisia sira seluk tan, asesu link e-paper INDEPENDENTE:https://digital.independente.tl,edisaun segunda (12/01).
