Print this page

PSIK hahú prosesu ba ‘kasa’ suspeitu produs osan falsu Featured

By Agustino Gama Marsu 18, 2026 310
Diretór Ezekutivu PSIK, Vicente Fernandes e Brito. FOTO: PSIK Diretór Ezekutivu PSIK, Vicente Fernandes e Brito. FOTO: PSIK

DILI: Polísia Sientífika Investigasaun Kriminal dadaun koordena ho Polísia Nasional Timor-Leste no BankuSentral Timor-Leste hodi halibur informasaun no buka identifika suspeitu sira ne’ebé alegadamente produz osan falsu sentavus 200 ne’ebé sirkula iha Timor-Leste.

Diretór Ezekutivu PSIK, Vicente Fernandes e Brito hatete, instituisaun ne’e dadaun halo investigasaun ho kooperasaun husi entidade kompetente sira hodi hatene loloos orijenhusi osan falsu ne’e.

“Kona-ba intervensaun ba moeda falsu ne’e, agora PSIK koordena ho entidade kompetente sira atu halo investigasaun. Prosesu investigasaun la’o hela,” dehan Vicente ba jornalista sira, iha edifísiu Serviço de Formação Jurídica e Judiciária (SFJJ), Kaikoli, Segunda (16/03).

Tuir nia, to’o agora PSIK seidauk halo levantamentu autus krime, tanba ekipa investigasaun seidauk simu keixa formal ruma kona-ba kazu ne’e.

“To’o ohin loron seidauk iha levantamentu autus krime. Ita seidauk simu keixa ruma, maibé ami sei rekolha informasaun sira, depois prepara atuasaun tuir prosesu legal,” nia hateten.

Maski nune’e, PSIK promete sei kontinua buka tuir autor sira ne’ebé suspeita envolve iha produsaun no distribuisaun osan falsu ne’e.

“Ita sei koordena hodi buka tuir suspeitu sira. Maibé se atu lori kazu ne’e ba Ministériu Públiku, tenke iha provas ne’ebé sufisiente,” nia esplika.

Vicente akresenta, informasaun balun kona-ba osan falsu ne’e hahu sirkula iha media sosial, maibé PSIK presiza rekolla provas ofisiál sira tuir prosedimentu legal molok halo investigasaun kle’an liu tan.

Molok ne’e, Ekuadra Polisia Nasionál Timor-Leste, Postu Administrativu Maliana, Munisipiu Bobonaro, ameasa atu prosesa sidadaun no negosiante sira ne’ebé lakohi simu osan moeda sentavus 200 iha tranzasaun merkadu.

Komandante Eskuadra PNTL Maliana, Inspetor Xefe Aderito A. A. de Jesus hatete, komunidade tenke kontinua uza osan sentavus 200 tanba osan ne’e mak moeda ofisiál ne’ebé nafatin válidu iha Timor-Leste.

“Komando Eskuadra Polísia Maliana hato’o ba komunidade tomak, liu-liu negosiante sira, katak osan moeda ho valor dua dollar sei ezisti nafatin hodi hala’o tranzasaun sosa sasán iha territóriu tomak tanba ne’e osan nasaun RDTL nian,” dehan Aderito liu husi avizu ofisiál ne’ebé fó sai iha Sesta (13/03).

Komandante ne’e dehan, polísia sei kontinua halo kontrolu iha terrenu. Bainhira simu keixa ka identifika sidadaun ruma ne’ebé lakohi simu osan ne’e, kazu ne’e bele lori ba prosesu legal.

“Ba sidadaun ka negosiante sira ne’ebé la simu osan moeda ho valor dua dollar sei konsidera hanesan aktu krimi no sei halo prosesu tuir lei ne’ebé vigora,” nia dehan.

Nia mos husu ba komunidade atu relata ba polísia se deteta osan falsu.

“Bainhira sidadaun ka negosiante sira deteta osan moeda ho valor dua dollar falsu, bele aprezenta keixa iha Komando PNTL atu prosesa tuir lei,” katak nia.

Entretantu, Vise Governadóra BCTL, Sara Lobo Brites, klarifika katak osan sentavus 200 ne’ebé banku sentrál emite mak osan ofisiál no legál, no tenke kontinua sirkula iha merkadu.

“Nia laiha razaun atu rejeita osan ne’e. Osan 200 sentavus ne’e osan orijinál ne’ebé sirkula iha territóriu Timor-Leste tomak,” dehan Sara liu husi konferénsia imprensa iha BCTL, Sesta (13/03).

Nia esplika katak BCTL fó alerta ba públiku atu kuidadu tanba banku deteta iha posibilidade osan falsu sirkula. Maibé, informasaun ne’e la’ós atu halo negosiante sira rejeita osan orijinál.

“BCTL nia obrigasaun mak alerta públiku atu vijilante, maibé la’ós atu halo loja sira la simu osan ne’ebé mak orijinál,” nia dehan.

BCTL mós servisu hamutuk ho entidade seguransa sira hanesan PNTL no PSIK atu investiga kazu osan falsu ne’ebé bele sirkula iha merkadu.

Iha fatin hanesan, Diretór Jerál Ministériu Komérsiu no Indústria (MCI), Elias de Jesus, hatete katak ministériu sei halo kordenasaun ho BCTL atu sosializa informasaun ba komunidade negósiu sira.

“Ami sei forma ekipa ida ho Banku Sentrál atu halo sosializasaun ba negosiante sira iha munisípiu sira, nune’e komunidade bele kontinua uza osan 200 sentavus ho konfiansa,” nia dehan.

Rate this item
(0 votes)