Relatóriu husi Reporters Without Borders (RSF) hatudu katak Timor-Leste sa’e husi rangkin 39 iha tinan 2025 ba 30 iha tinan ne’e, ho eskor 75,29%. Iha rejiaun Sudeste Aziátiku, Timor-Leste okupa fatin dahuluk.
Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, konsidera rezultadu ne’e nu’udar sinal pozitivu, maibé husu atu labele halo euforia liu.
"Klasifikasaun idane'e mós sai nu'udar testamuña ida ba ita-nia kompromisu ne’ebé metin ba prinsípiu katak mídia livre mak pilar ida ba seguransa nasionál. Ita tenke asegura katak liberdade idane'e la'ós de'it estatístika ida, maibé realidade loroloron nian ba kada editór, repórter, no jurnalista nu’udar sidadaun idaidak iha kada munisípiu. Ita tenke proteje nafatin jornalista sira husi ameasa," dehan PR Horta liu husi Komunikadu Imprensa ne'ebé Jornál INDEPEDENTE asesu husi pájina ofisiál Prezidensia Repúblika Demokrátiku Timor-Leste, Segunda (04/05).
Rangkin sa’e, maibé liberdade ‘kinur’
Maske ranking sa’e, maibé Asosiasaun Jornalista sira alerta katak situasaun seidauk seguru.
Prezidente AJTL, Zevonia Vieira, hatete katak pozisaun 30 sei iha área ‘kinur’, ne’ebé signifika liberdade imprensa seidauk metin no iha risku.
“Uluk globál ne'e iha númeru 10 katak di'ak loos,iha liña ne'ebé verde, maibé tuun dala hira, depois sa'e ba 30, liña kinur nafatin signifika liberdade ne'e la'ós iha ameasa boot, maibé ida ne'e signifika ita-nia sensura iha, ita-nia influénsia polítika no ekonómia liu-liu iha média públiku sira, tanba ne'e mak ita nafatin iha indeks ne'ebé la hetan rangkin ne'ebé di'ak liu hanesan uluk,” dehan Zevonia.
Entretantu, Konsellu Imprensa no asosiasaun sira hanesan AJTL no TLPU husu ba lider politiku, membru Governu no deputadu sira atu para halo intervensaun iha servisu média.
Prezidente Interina Konsellu Imprensa, Suzana Cardoso dehan, jornalista sira kontinua servisu iha kondisaun difisil.
“Husu ba publiku ninia atensaun no respeitu ba profisaun jornalista sira, liu-liu jornalista ne'ebé ke lorloron hasoru ho sira, bele laran luak no simu jornalista sira-nia prezensa iha sira-nia fatin ka eventu ruma," dehan Suzana, iha ambitu selebrasaun loron liberdade imprensa, iha Palasiu Governu oin, Segunda (04/05).
Iha parte Governu, Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosial, Expedito Dias Ximenes, insiste katak liberdade imprensa garantidu ona tuir Konstituisaun.
“Liberdade espresaun no imprensa hanesan iis no raan ba demokrasia. Governu garante tebes,” nia dehan.
Maibé, observadór sira husu katak garantia legal de’it la sufisiente se prátika politika seidauk muda.
Kritika mós mai husi Parlamentu, liu-liu husi bankada Fretilin, ne’ebé alerta katak iha atitude anti-kritika ne’ebé bele halakon espasu liberdade imprensa.