Print this page

Fulan 5, HNVG rejista asu tata na’in 114, na'in liman lakon vida tanba Raiva Featured

By Graça de Carvalho Maiu 25, 2026 39
Diretór Servisu Apoiu Diagnóstiku Terapéutiku, HNGV, Vidal de Jesus Lopes. FOTO: Media HNGV Diretór Servisu Apoiu Diagnóstiku Terapéutiku, HNGV, Vidal de Jesus Lopes. FOTO: Media HNGV

DILI: Durante fulan lima nia laran, hahú husi Janeiru to’o Maiu 2026,Hospitál Nasionál Guido Valadares rejista ona kazu asu tata hamutuk 114, husi númeru refere, ema na’in lima lakon vida tanba moras rabies.

Diretór Servisu Apoiu Diagnóstiku Terapéutiku, HNGV, Vidal de Jesus Lopes hatete, maioria pasiente sira ne’ebé hetan tata husi asu la transmite raiva, maibé kazu lima ne’ebé lakon vida ne’e konfirma ona ho sintomas raiva.

“Pasiente asu tata hamutuk 114 hahú husi Janeiru to’o fulan Maiu 2026. Husi númeru ne’e, na’in lima mak la konsege salva tanba pozitivu ho raiva. Restu ne’e asu tata de’it, maibé la transmite raiva,” dehan Vidal ba jornalista sira iha HNGV, Kinta (21/05).

Nia esplika, iha loron hirak liu ba, HNGV simu kazu referál ida husi Hospital Referal Eduardo Ximenes (HoREX), Baukau. Pasiente mane ida ho idade tinan 71 hetan tata husi asu iha 8 Marsu 2026. Hafoin hetan tratamentu dahuluk, pasiente fila ba uma, maibé fulan ida hahú hatudu sintomas raiva.

“Iha loron 14 Maiu mak transfere mai HNGV ho sintomas rabies no iha loron 16 Maiu pasiente ne’e lakon vida,” nia hatete.

Tuir nia, Organizasaun Saúde Mundiál (WHO) define katak bainhira sintomas raiva mosu ona, fatalidade to’o 100% no pasiente labele salva ona.

“Kuandu sintomas rabies mosu ona, fatalidade 100%. Moras ne’e labele kura ona. Tanba ne’e, prevensaun importante liu,” hatete Vidal.

Nia husu komunidade atu halo prevensaun lalais bainhira asu tata. Medida dahuluk mak hamoos kanek ho bee sulin durante menutu 20 molok lori ba fasilidade saúde atu simu vasina anti-rabies.

“Família sira rasik tenke hamoos kanek ne’e lalais, depois lori ba fasilidade saúde atu hetan vasina. Ida ne’e importante tebes atu prevene rabies,” nia akresenta.

Vidal mós esplika, kontrolu rabies envolve ministériu rua, mak Ministériu Saúde (MS) no Ministériu Agrikultura, Peskas, Pekuária no Floresta (MAPPF).

MAPPF liu husi Diresaun Veterinária responsabiliza ba vasinasaun asu sira, enkuantu MS fó tratamentu ba ema ne’ebé hetan tata.

Molok ne’e, Prezidente Institutu Nasionál Saúde Públika Timor-Leste, Nivio Sarmento informa, hahú husi Janeiru 2024 to’o 2026, MS rejista ona kazu asu tata hamutuk 6.110 ho total ema 24 lakon vida tanba raiva.

“Iha entrevista ikus ami fó informasaun kona-ba mortos 22, maibé agora aumenta tan ba 24 mortos tanba iha kazu rua foun ne’ebé foin relata,” dehan Nivio hafoin partisipa programa Kafé Dader iha RTTL, Kuarta (04/02).

Nia hatete, kazu foun rua ne’e mai hosi munisípiu Ainaro no Likisá.

MS kontinua halo kampaña sensibilizasaun ba komunidade atu lori ema ba fasilidade saúde bainhira hetan tata husi asu, no husu ema ne’ebé hakiak asu atu garante animal sira simu vasina hodi prevene propagasaun raiva iha Timor-Leste.

Rate this item
(0 votes)