Print this page

EUTL husu TR indefere reklamasaun PDHJ kona-ba desizaun regovasaun LPMV Featured

By Vascolino Germano Abril 24, 2026 663
FOTO: Espesial FOTO: Espesial

DILI: Estudante Universitáriu Timor-Leste (EUTL), husu  Tribunál Rekursu (TR) indefere reklamasaun husi Provedór Direitus Umanus no Justisa (PDHJ) ba desizaun revogasaun Lei Pensaun Mensál Vitalísia (LPMV), nune’e mantein akordaun ne'ebé deklara ona konstitusionálidade.

Portavoz EUTL, Natalicio Nunes hatete, kona-ba reklamasaun ne'ebe PDHJ hato'o ba Tribunál Rekursu husu atu Tribunál deklara nulidade ba akordu LPMV ne'e la bale no la iha efeitu.

Nia dehan, husi asaun ne'e EUTL deskonfia PDHJ liu husi Provedór Virgílio Guterres 'Lamukan' parese Provedór nia familia ruma mos benefisiariu ba Lei pensaun mensal Vitalisia ka benefisiariu sira promesa atu selu nia, tan ne'e duni bebeik Lei ne'ebe povu maioria lakohi atu eziste ona.

“Ita hotu hateten katak iha loron-26 fulan-marsu Tribunál Rekursu hatun ona akordaun deklara katak revogasaun LPMV ne'e konstitusionál no la viola ita nia K-RDTL. Depois akordu tun iha loron-09 fulan-abril  Provedór Direitus Umanus, Virgílio Guterres 'Lamukan' hatama reklamasaun ba Tribunál Rekursu husu Tribunál atu deklara nulidade. Nulidade katak akordu refere la iha iha efeitu, enatun akordu refere la vale,” Nia afirma.

Tuir nia, bainhira Tribunál Rekursu deklara nulidade mak implika direta ba revogasaun LPMV no iha posibilidade boot atu Parlamentu no Governu atu kria kondisaun no atribui fali direitu ba eis-benefisiariu sira.

“Tan ne'e ami hakarak husu públiku atu ezije ba PDHJ liu-liu husi Tribunál rekursu atu indefere reklamasaun PDHJ nian ne'ebe submete ona, tanba PDHJ nudar Instituisaun Independénte ida ne'ebe hatur iha K-RDTL, mai ho nia papel dahuluk atu defende direitus umanus no rua atu garante boa-govenasaun,” Katak nia.

Tanba ne’e, PDHJ atu defende direitus Umanus modelu ida oinsa, serake osan ida ne’e sulin de'it ba ema ida ka rua, labele aloka ba setor produtivu sira, hadia eskola no ospitál sira.

“Lolos PDHJ tenke defende ida ne'e, LPMV tenke hamate para osan ne'e aloka ba ema hot-hotu, tanba rikusoin timor nian tenke uza ba interese nasionál la’os ba grupu ida nia ida ne'e ita husu PDHJ tenke defende ida ne'e,” Natalicio esplika.

Nia hatutan, ko'alia kona-ba boa-governasaun PDHJ atu defende boa-governasaun ho modelu ida oinsa?. Se osan ne'e sulin deit ba grupu ida, osan hotu nasaun monu PDHJ atu defende oinsa.

“Tanba ne’e ami husu PDHJ ba oin labele halo tan ida-ne'e, PDHJ tenke hatur nia pozisaun, Papel no kompetensia tuir K-RDTL atu defende povu maioria, la’ós defende grupu minoria,” Nia realsa.

Aliende sira mos, apela ba Tribunál atu indefere reklamasaun husi PDHJ nian, karik Tribunál la deklara tuir povu maioria nia hakarak no tuir fali PDHJ nia hakarak, EUTL se hamrik tan dala ida.

“Ami sei halo asaun hasoru Tribunál no kuandu asaun mosu saida mak akontese tenke simu, inklui ami sei lori kaisaun hasoru PDHJ no Tribunál Rekursu,” Nia hatutan.

Tuir nia, PDHJ la intende saida mak seguransa juridiku? Saida mak direitu Adkiridu? No saida mak prinsipiu naun retrotividade.sira la entende didiak pensaun mensal vitalisia ne'e diretu fundamentál ka la’e?.

“Ba ita desizaun ne'ebe iha akordu refere reflete duni ba povu maubere nia hakarak, no desizaun Tribunál tuir duni saida mak ita nia hakarak, serake PDHJ hanesan instituisaun,” Nia afirma.

Iha biban hanesan, Parte Legal EUTL, Elvino da Neves, subliña razaun ne'ebe PDHJ aprezenta ba Tribunál iha pontu importante rua.

Nia informa, dahuluk hatene katak halakon lei pensaun vitalisia viola ka ofende seguransa juridika, daruak hateten katak viola protesaun ba konfiansa sidadaun sira nian.

Nia hatutan, PDHJ nia interpretasaun haree katak grupu minoria nia vontade as liu fali povu nia direitu.

"Ita haree katak povu maioria nia konfiansa la’os atu mantein LMPV, maibe povu maioria nia hakarak hakarak halakon lei pensaun mensal vitalisia," Nia hateten.

Nia prefere ba PDHJ labele tau interese as liu ba ei-benefisiariu sira nia direitu. Maibe tenke defende povu maioria nia direitu. 

Rate this item
(0 votes)