Print this page

CALIP no MAPPF servisu hamutuk reabilita Kafé, hasa’e produsaun Featured

By Rufino Barreto Marsu 05, 2026 170
Diretór CALIP, Mateus das Neves. FOTO: Rufino Barreto. Diretór CALIP, Mateus das Neves. FOTO: Rufino Barreto.

DILI:Projetu Coffee and Agroforestry Livelihood Improvement Project (CALIP) kontinua serbisu hamutuk ho Ministériu Agrikultura, Pekuária, Peska no Floresta atu hasa’e produsaun kafé iha rai laran liuhusi reabilitasaun ai-kafé tuan no dezenvolve sistema agrofloresta.

Diretór CALIP, Mateus das Neves hatete, nia parte servisu hamutuk ho Governu atu identifika rai ne’ebé potensial hodi kuda kafé oan no hasa’e produsaun nasional.

“Ita serbisu hamutuk ho Governu hodi halo reabilitasaun kafé sira ne’ebé tuan no ladún fó fuan ona. Iha finansiamentu adisional ho montante millaun $4,” nia dehan ba jornalista INDEPENDENTE iha Komoro, Kuarta (04/03).

Tuir nia, husi montante ne’e, millaun $3 uza atu halo peskiza no envolve joven feto no mane atu partisipa iha setor kafé. Agora daudaun, CALIP akompaña grupu kafekultór hamutuk 80 iha munisípiu neen, maibé grupu 20 seidauk kompleta prosesu reabilitasaun.

CALIP mós kontinua fó treinamentu ba kafekultór sira atu hasa’e produsaun ho kualidade di’ak, liu-liu kafé orgániku hodi prepara ba exportasaun.

Sistema agrofloresta ne’ebé implementa la’ós kuda de’it kafé, maibé mos ai-mahon no ai-fuan seluk hanesan kakau, rambutan no aifarina atu aumenta rendimentu ekonomia komunidade.

Bainhira halo reabilitasaun ai-kafé tuan, presiza tempu tinan rua resin atu bele fó fuan fali. CALIP mós apoiu sentru viveiru atu produs kafé oan no ai-mahon, no identifika grupu ne’ebé presiza apoiu.

Iha sorin seluk, Diretór Jerál Agrikultura, Plantas no Indústria MAPPF, Martinho Laurentinho Soares hatete, politika MAPPF mak atu hasa’e produsaun kafé.

Iha tinan ida ne’e, orsamentu husi Orsamentu Jeral Estadu (OJE) ba MAPPF hamutuk millaun $2.2, no iha 2025 alokasaun total ba ministériu ne’e atinji millaun $25. Husi ne’e, rihun $400 preve atu apoiu kafekultór sira.

MAPPF mós kolabora ho CALIP, ne’ebé hetan finansiamentu husi Banku Dezenvolvimentu Asia, atu halo reabilitasaun kafé iha Munisípiu Ainaro, Aileu, Ermera, Bobonaro, Likisa no Manufahi.

Molok ne’e, deputadu bankada Congresso Nacional da Reconstrução de Timor-Leste (CNRT) hato’o preokupasaun kona-ba produsaun kafé ne’ebé menus tanba ai-kafé barak mak tuan, mate no la kuda fila fali.

Deputadu Marcos Martins husu ba Governu, liu-liu MAPPF, atu halo reabilitasaun radikál atu kafé bele fó fuan fali no kontinua exporta ba rai li’ur.

Rate this item
(0 votes)