Print this page

Festival LeoBaLi ‘lori sidade ba knua’ • PR Horta husu governu revitaliza kafé tuan Featured

By Cristina Ximenes Maiu 26, 2026 45
FOTO: Media PR FOTO: Media PR

LEOREMA: Prezidente Repúblika, José Ramos Horta, lansa ofisialmente Festival Kafé Leorema Bazartete Likisa ka habadak LeoBaLi, iha suku Leorema, Postu Administrativu Bazartete, Munisipiu Likisa, ho tema ‘Lori Sidade ba Knua’.

Iha eventu ne’e, Xefe Estadu husu governu atu fó atensaun boot liu tan ba setor kafé, liu-liu revitaliza plantasaun kafé sira ne’ebé tuan ona hodi aumenta produsaun no kualidade kafé Timor-Leste.

Iha nia intervensaun, PR Horta dehan katak kafé la’ós de’it bebidas ida, maibé sai ona identidade kulturál no fonte rendimentu importante ba povu, liu-liu komunidade iha foho sira.

"Baihira ha'u simu mandatu nu'udar Prezidente Repúblika, iha 2022 kedas hakat ba to'o Gleno halo lansamentu ba kampaña naran Kafé Identidade ita-nia kultura. Ita tenke dinamiza plantasaun kafé sira, tenke halo di'ak liu tan, tenke aumenta, tau-matan ba kualidade, no tau-matan mós ba kuantidade, ba volume," dehan PR Horta, Domingu (24/05).

Horta dehan, konsumu kafé iha merkadu mundiál kontinua aumenta, liu-liu iha nasaun boot hanesan Xina no Índia. Tanba ne’e, governu presiza halo replantasaun ba kafé sira ne’ebé tuan no la produtivu ona.

"Kafé sira tuan aat liu ona ne'e fukit sai, kuda fali kafé  foun. Balun ita tesi, nune'e nia produsaun bele boot liu. Ita-nia produtividade kafé kiik-oan liu," dehan PR Horta.

Durante vizita ne’e, PR Horta no komitiva halo mós atividade florestasaun kafé, haree prosesamentu kafé no vizita stand sira iha festival.

Koordenadór LeoBaLi, Emannuel Lobato, esplika katak festival ne’e nia objetivu mak lori ema sira husi sidade atu fila ba foho, sente direta kafé nia ambiente no promove dezenvolvimentu ekonomia komunitária.

"LeoBaLi signifika Leorema Bazartete Likisa. Tinan ida ne'e halo festival ida ho objetivu atu fó hanoin nafatin komunidade sira oinsá mak besik ba kafé laran. Hadia kafé, útiliza plantasaun kafé atu dezenvolve janela sira ne'ebé bele fó oportunidade ekonómiku ba ita," nia dehan.

Nia akresenta katak komunidade Leorema seidauk iha koñesimentu sufisiente kona-ba turizmu komunitáriu no integrasaun kafé ho turizmu, ne’ebé sai dezafiu boot ida ba dezenvolvimentu.

Maski nune’e, nia reafirma katak ekipa LeoBaLi sei kontinua servisu ho voluntáriu no koopera ho komunidade sira.

Festival LeoBaLi hahú iha tinan 2022, ho ideia atu muda mentalidade povu ne’ebé sempre hemu kafé iha uma de’it, maibé lori bainaka sira mai diretamente ba plantasaun kafé.

Agora LeoBaLi sai ona sentru prosesamentu kafé, kafetaria no destinasaun turizmu komunitáriu iha Leorema.

Kafé LeoBaLi la’ós de’it sirkula iha Timor-Leste, maibé eksportadu uitoan ba nasaun hanesan Indonézia, Malázia, Singapura, Portugál no Nova Zelándia.

Tinan ida ne’e, LeoBaLi mós prepara kooperasaun ho Embaixada Xina atu hahú esporta kafé ba merkadu Xina.

Prezidente Autoridade Munisípiu Likisa, Paulino Ribeiro, hato’o apresiasaun ba juventude sira ne’ebé lidera inisiativa ida ne’e no husu komunidade atu kontinua hasa’e produsaun kafé.

“Ha’u husu komunidade Leorema tenke kuda tan kafé iha to’os sira, tanba aban-bainrua reseita boot Likisa nian bele mai husi kafé,” nia dehan.

Sekretáriu Estadu Kooperativa, Arsénio Pereira afirma katak governu kontinua apoiu LeoBaLi tanba inisiativa ne’e bele transforma Leorema sai sentru turizmu komunitáriu no destinasaun vizitante sira husi rai laran no rai li’ur.

Ministru Agrikultura, Marcos da Cruz dehan, Timor-Leste iha potensia boot ba setór kafé ho área potensiál to’o rihun 60 ektares. Maibé produtividade sei menus tanba plantasaun kafé barak mak tuan no falta reabilitasaun.

“Kafé Timor koñesidu iha mundu tanba nia orgániku no uza sistema agro-florestál. Maibé ita presiza servisu hamutuk atu aumenta produtividade,” nia hatete.

Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun, Bendito Freitas, konsidera LeoBaLi nu’udar ezemplu ida ba unidade no dezenvolvimentu komunitáriu.

“LeoBaLi agora sai koñesidu iha nasional no kuaze to’o estranjeiru,” nia hatete.

Rate this item
(0 votes)